Budgets and Variances

## 1. Bản chất của Phân tích Chênh lệch (Variance Analysis) Trong quản trị, việc chỉ nhìn vào con số thực tế là vô nghĩa nếu không có một "thước đo" để so sánh. Thước đo đó chính là **Master Budget** (Ngân sách tổng thể). Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến là so sánh trực tiếp kết quả thực tế (Actual) với Master Budget mà bỏ qua yếu tố sản lượng. Ví dụ: Bạn dự định bán 100 sản phẩm nhưng thực tế bán được 150 sản phẩm. Chắc chắn tổng chi phí thực tế sẽ cao hơn dự toán. Nếu sếp mắng bạn vì "vượt ngân sách chi phí" thì đó là sự đánh giá bất công. Chúng ta cần một "cầu nối" để giải thích: Bao nhiêu phần tăng lên là do bán được nhiều hàng hơn (**Volume Variance**), và bao nhiêu phần là do kiểm soát chi phí kém (**Flexible-budget Variance**). ## 2. Master Budget vs. Flexible Budget - **Master (Static) Budget:** Là kế hoạch "đóng băng" tại một mức sản lượng giả định từ đầu năm. Nó giống như một tấm bản đồ cố định. - **Flexible Budget:** Là một báo cáo "động". Nó trả lời câu hỏi: "Nếu ngay từ đầu tôi biết mình sẽ bán được 150 sản phẩm, thì đáng lẽ doanh thu và chi phí của tôi phải là bao nhiêu?". - **Cách lập Flexible Budget:** Lấy sản lượng thực tế (Actual Quantity) nhân với đơn giá/định mức dự toán (Budgeted Price/Rate). ## 3. Quy trình Phân tích 3 Bước (The 3-Column Model) Để làm tốt bài tập CMA, hãy luôn hình dung 3 cột: 1. **Cột 1 - Actual Results:** (Actual Quantity × Actual Price) 2. **Cột 2 - Flexible Budget:** (Actual Quantity × Budgeted Price) 3. **Cột 3 - Master Budget:** (Budgeted Quantity × Budgeted Price) **Phân tích:** - Chênh lệch giữa **Cột 1 và Cột 2** gọi là **Flexible-Budget Variance**. Tại đây, số lượng là như nhau (Actual Quantity), nên sự khác biệt chỉ có thể đến từ Giá (Price/Rate) hoặc Sự hiệu quả (Efficiency). - Chênh lệch giữa **Cột 2 và Cột 3** gọi là **Sales-Volume Variance**. Tại đây, đơn giá là như nhau (Budgeted Price), nên sự khác biệt hoàn toàn là do Số lượng (Quantity). ## 4. Ý nghĩa của các biến số - **Sales-Volume Variance:** Phản ánh năng lực của bộ phận Bán hàng/Marketing. Nếu biến này Unfavorable, nghĩa là thị trường không tốt hoặc sales kém. - **Flexible-Budget Variance:** Phản ánh năng lực điều hành sản xuất. - Nếu chi phí NVL tăng (Unfavorable), có thể do bộ phận Thu mua chọn nhà cung cấp đắt hoặc do bộ phận Sản xuất làm lãng phí nguyên liệu. - Nếu doanh thu có Flexible-budget variance (thực tế gọi là **Selling-price variance**), nghĩa là bộ phận bán hàng đã phải giảm giá chiết khấu để đẩy hàng. ## 5. Sales-Mix Variance (Nâng cao) Khi công ty bán nhiều loại sản phẩm, tổng doanh thu thay đổi không chỉ do số lượng mà còn do "tỷ trọng" các mặt hàng. Nếu bạn bán được nhiều sản phẩm giá rẻ nhưng ít sản phẩm cao cấp (dù tổng số lượng không đổi), lợi nhuận vẫn giảm. Đó chính là **Sales-mix Variance**. CMA tập trung vào việc hiểu rằng: Thay đổi cơ cấu bán hàng sẽ tác động trực tiếp đến tổng Contribution Margin của doanh nghiệp.