Vertical Analysis

## 1. Bản chất của Horizontal Analysis: "Cái nhìn xuyên thời gian" Horizontal Analysis (Phân tích ngang) hay còn gọi là Trend Analysis, là phương pháp so sánh dữ liệu tài chính của một doanh nghiệp qua nhiều kỳ kế toán (năm, quý, tháng). Mục tiêu cốt lõi là tìm ra **xu hướng (trends)** và **tốc độ tăng trưởng (growth rates)**. Khi nhìn vào con số tuyệt đối, ví dụ: Doanh thu tăng từ 10 tỷ lên 12 tỷ, chúng ta thấy có sự tăng trưởng. Nhưng nhờ Horizontal Analysis, chúng ta biết nó tăng 20%. Nếu chi phí bán hàng trong cùng kỳ đó tăng tận 50%, đây là một tín hiệu báo động: "Chúng ta đang phải chi quá nhiều tiền để có thêm một đồng doanh thu". - **Trực giác:** Phân tích ngang giống như việc chúng ta xem lại ảnh chụp của chính mình qua các năm để thấy mình béo lên hay gầy đi. Nó giúp trả lời câu hỏi: "Chúng ta đang tốt lên hay tệ đi so với chính mình trong quá khứ?". ## 2. Bản chất của Vertical Analysis: "Cái nhìn vào cấu trúc" Vertical Analysis (Phân tích dọc) hay Common-size Analysis, tập trung vào mối quan hệ giữa các con số **trong cùng một kỳ**. Thay vì nhìn sang năm trước, chúng ta nhìn lên hoặc nhìn xuống trong sơ đồ báo cáo của chính năm đó. Điểm quan trọng nhất ở đây là việc chọn **Base Amount (Giá trị cơ sở)**: - Đối với **Balance Sheet**: Mẫu số luôn là **Total Assets**. Bạn sẽ thấy Tiền mặt chiếm 5% tài sản, trong khi Nợ phải trả chiếm 60% nguồn vốn. - Đối với **Income Statement**: Mẫu số luôn là **Net Sales**. Bạn sẽ thấy Giá vốn hàng bán chiếm 70% doanh thu, để lại 30% Lợi nhuận gộp. - **Trực giác:** Phân tích dọc giống như việc soi gương để xem tỉ lệ các phần trên cơ thể. Nếu đầu quá to so với thân (chi phí quá cao so với doanh thu), cơ thể đó đang không cân đối. Nó giúp trả lời câu hỏi: "Cấu trúc tài chính của chúng ta có lành mạnh và hiệu quả không?". ## 3. Tại sao Common-size Statement lại là "vũ khí" lợi hại? Trong thực tế, so sánh Apple với một công ty khởi nghiệp công nghệ mới nổi bằng số tuyệt đối là vô nghĩa vì quy mô quá chênh lệch. Tuy nhiên, khi chuyển cả hai về dạng **Common-size (tất cả quy về %)**, chúng ta có thể so sánh: - "Apple dành 5% doanh thu cho R&D, trong khi startup kia dành tận 40%". - Điều này cho thấy chiến lược của hai bên dù quy mô tiền đô khác nhau xa. SAPP khuyên bạn: Khi gặp bài tập so sánh hai công ty khác nhau hoàn toàn về quy mô doanh thu, hãy nghĩ ngay đến **Common-size/Vertical Analysis** để đưa chúng về cùng một "hệ quy chiếu". ## 4. Kết hợp Ngang và Dọc để đọc vị doanh nghiệp Việc sử dụng độc lập một phương pháp có thể dẫn đến sai lầm. - **Ví dụ:** Vertical Analysis cho thấy Chi phí quản lý chiếm 10% doanh thu (có vẻ ổn). - Nhưng Horizontal Analysis lại cho thấy 3 năm trước nó chỉ chiếm 3%, và số tuyệt đối đang tăng gấp đôi mỗi năm. - **Kết luận:** Có một sự lãng phí nghiêm trọng đang âm thầm diễn ra mà nếu chỉ nhìn phân tích dọc của một năm hiện tại, bạn sẽ không bao giờ phát hiện được. Do đó, phân tích tài chính luôn là sự kết hợp: Dọc để hiểu **cấu trúc hiện tại**, và Ngang để hiểu **động lực thay đổi**.