Part 2
Financial Statement Analysis

Basic earnings per share

Công thức

Basic EPS=(Net income−Preferred dividends)/Weighted average common shares outstanding\displaystyle \text{Basic EPS} = (\text{Net income} - \text{Preferred dividends}) / \text{Weighted average common shares outstanding}
Basic EPS = (Net income − Preferred dividends) / Weighted average common shares outstanding
Nội dung AI · cập nhật 5/10/2026

Công thức dùng để làm gì?

Đo lường mức lợi nhuận mà một công ty tạo ra cho mỗi cổ phần phổ thông đang lưu hành. Đây là chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời từ góc độ của cổ đông sở hữu Common Stock.

Ý nghĩa từng biến

  • Net incomeLợi nhuận ròng của doanh nghiệp sau thuế
  • Preferred dividendsCổ tức ưu đãi (chỉ trừ phần lũy kế hoặc phần đã công bố)
  • Weighted average common shares outstandingSố lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành bình quân gia quyền trong kỳ

Khi nào sử dụng

  • •Khi đánh giá khả năng sinh lời trên mỗi cổ phần cho cổ đông phổ thông.
  • •Khi tính toán chỉ số P/E Ratio để định giá cổ phiếu.
  • •Khi báo cáo tài chính theo chuẩn GAAP hoặc IFRS cho các công ty đại chúng.
  • •Khi so sánh hiệu quả hoạt động giữa các doanh nghiệp cùng ngành có quy mô vốn khác nhau.

Logic đằng sau công thức

Công thức này tách biệt phần lợi nhuận thuộc về chủ sở hữu thực sự (Common Shareholders). Chúng ta trừ Preferred dividends vì cổ đông ưu đãi có quyền ưu tiên nhận thu nhập trước. Việc sử dụng Weighted average thay vì số lượng cuối kỳ là để khớp chính xác lượng vốn đóng góp tương ứng với thời gian tạo ra thu nhập trong kỳ đó.

Mẹo ghi nhớ: Net trừ Ưu (Preferred) chia Bình quân (Average) ra EPS.

Khi nào KHÔNG nên dùng

  • ✕Khi doanh nghiệp có cấu trúc vốn phức tạp (Complex Capital Structure) chứa các công cụ tiềm năng chuyển đổi (Convertible bonds, Options), lúc đó phải dùng Diluted EPS.
  • ✕Khi so sánh các công ty có chính sách kế toán khác biệt lớn về khấu hao hoặc dự phòng (nên dùng Cash Flow per Share thay thế).
  • ✕Khi doanh nghiệp đang bị lỗ ròng (Net Loss), vì chỉ số sẽ âm và ít giá trị so sánh.

Mối liên hệ với công thức khác

  • →Diluted EPS: Tính toán kịch bản xấu nhất khi các công cụ chuyển đổi thành cổ phiếu thường.
  • →Dividend Payout Ratio: Tỷ lệ cổ tức chi trả trên mỗi đơn vị EPS.
  • →Price-to-Earnings (P/E) Ratio: Mối quan hệ giữa giá thị trường và EPS.
  • →Stock Splits & Stock Dividends: Các sự kiện ảnh hưởng đến cách tính số lượng cổ phiếu bình quân.

Learning Objectives CMA liên quan

  • ✓Tính toán Basic EPS cho doanh nghiệp có cấu trúc vốn đơn giản.
  • ✓Xác định ảnh hưởng của các sự kiện vốn (Stock split, Treasury stock) đến bình quân gia quyền.
  • ✓Phân biệt giữa Basic EPS và Diluted EPS trong phân tích tài chính.
  1. 1
    Bước 1 — Xác định Net Income và Preferred Dividends
    Lấy Net Income sau thuế và trừ đi cổ tức của cổ phiếu ưu đãi (trừ nếu là Cumulative dù chưa trả, hoặc đã công bố nếu là Non-cumulative).
    ↓
  2. 2
    Bước 2 — Xác định số dư cổ phiếu đầu kỳ và các biến động
    Liệt kê các sự kiện làm thay đổi số lượng cổ phiếu như phát hành mới, mua lại Treasury Stock, Stock Split hoặc Stock Dividend.
    ↓
  3. 3
    Bước 3 — Tính Weighted Average Common Shares Outstanding (WACSO)
    Nhân số lượng cổ phiếu với tỷ trọng thời gian lưu hành (tháng/12). Lưu ý: Stock Split và Stock Dividend phải được điều chỉnh hồi tố về đầu năm.
    ↓
  4. 4
    Bước 4 — Tính toán Basic EPS
    Chia thu nhập khả dụng cho cổ đông phổ thông (Bước 1) cho số lượng cổ phiếu bình quân (Bước 3).
Ví dụ dễ
Tính EPS cơ bản với dữ liệu tĩnh

Công ty A có Net Income là $500,000. Cổ tức ưu đãi là $50,000. Đầu năm có 100,000 cổ phiếu thường, không thay đổi trong năm.

  1. 1
    Bước 1
    Numerator = $500,000 - $50,000 = $450,000
    ↓
  2. 2
    Bước 2
    WACSO = 100,000 shares
    ↓
  3. 3
    Bước 3
    Basic EPS = $450,000 / 100,000 = $4.50
Kết quả: Basic EPS là $4.50 mỗi cổ phần.
Gần giống đề CMA
EPS với Stock Split và Phát hành mới

Công ty B có Net Income $800,000. Ngày 1/1: 200,000 shares lưu hành. Ngày 1/4: phát hành thêm 60,000 shares. Ngày 1/7: Stock split 2-for-1. Cổ tức ưu đãi lũy kế là $100,000.

  1. 1
    Bước 1: Tính tử số
    $800,000 - $100,000 = $700,000
    ↓
  2. 2
    Bước 2: Tính WACSO
    (200,000 * 12/12 * 2) + (60,000 * 9/12 * 2) = 400,000 + 90,000 = 490,000 shares
    ↓
  3. 3
    Bước 3: Tính EPS
    Basic EPS = $700,000 / 490,000 = $1.43
Kết quả: Basic EPS đạt $1.43. Lưu ý Stock Split áp dụng cho cả số dư đầu kỳ và các đợt phát hành trước ngày chia tách.
  • •Luôn kiểm tra xem Preferred Stock có phải là Cumulative hay không; nếu có, phải trừ cổ tức dù đề bài nói chưa trả.
  • •Stock Split và Stock Dividend phải được tính như thể chúng đã xảy ra vào đầu kỳ báo cáo (Retroactive treatment).
  • •Treasury Stock mua lại phải làm giảm số lượng cổ phiếu lưu hành kể từ ngày mua.
  • •Đề thi CMA thường gài bẫy bằng cách cho Preferred Dividends lớn hơn Net Income, dẫn đến EPS âm.
  • •Không bao giờ bao gồm cổ phiếu ưu đãi vào mẫu số (Denominator).
  • •Nếu đề cho số lượng cổ phiếu tại nhiều thời điểm, hãy vẽ dòng thời gian để tránh tính sai tỷ trọng tháng.
  • ❌Quên không trừ Preferred Dividends khỏi Net Income.

    Nhầm lẫn rằng Net Income là tất cả những gì cổ đông thường nhận được.

  • ❌Không điều chỉnh hồi tố cho Stock Dividends.

    Chỉ nhân tỷ trọng từ ngày phát hành cổ tức thay vì coi nó có từ đầu năm.

  • ❌Dùng số cổ phiếu cuối năm thay vì Weighted Average.

    Vi phạm nguyên tắc matching giữa vốn sử dụng và thu nhập tạo ra trong kỳ.

  • ❌Trừ cổ tức ưu đãi của năm trước đã trả trong năm nay.

    Chỉ được trừ phần cổ tức thuộc về kỳ báo cáo hiện tại.

  • ❌Bao gồm cả số lượng Preferred Shares vào mẫu số.

    EPS chỉ dành cho Common Shares; Preferred Shares không phải là đối tượng của chỉ số này.

WACSO = (Old Shares * Months/12) + (New Shares * Months/12).
Stock Split 2-for-1? Nhân đôi toàn bộ số lượng phía trước.
Nếu Preferred Stock là Cumulative: Trừ 1 năm cổ tức bất kể có trả hay không.
Nếu Preferred Stock là Non-cumulative: Chỉ trừ nếu đề nói 'Declared'.
EPS âm được gọi là Net Loss per Share.
Question asks…Use formula
Tính lợi nhuận cho cổ đông phổ thôngBasic EPS
Đánh giá tác động tiềm tàng của trái phiếu chuyển đổiDiluted EPS
Phân tích giá cổ phiếu đắt hay rẻP/E Ratio (dùng Basic EPS làm mẫu số)
Front
Basic earnings per share (Basic EPS)
Back
Purpose
Đo lường lợi nhuận thuần trên mỗi cổ phần phổ thông đang lưu hành.
Formula
Basic EPS = (Net income − Preferred dividends) / Weighted average common shares outstanding
Shortcut
Numerator: Common Income; Denominator: WACSO.
Common mistake
Quên điều chỉnh hồi tố (retroactive) cho Stock Split/Dividend.
Exam tip
Trừ Preferred Dividends của năm hiện tại ngay cả khi chưa trả nếu là Cumulative.

English

Basic EPSWeighted average common shares outstandingPreferred dividendsCommon stockCumulative preferred stock

Tiếng Việt

Lãi cơ bản trên cổ phiếuCổ phiếu phổ thôngCổ tức ưu đãiBình quân gia quyềnPha loãng

Viết tắt

EPSWACSONIPD

AI Summary

Trong 30 giây phải nhớ được

  • ✓Công thức: (Net Income - Preferred Dividends) / WACSO
  • ✓Ý nghĩa: Số tiền lãi phân bổ cho mỗi cổ phiếu thường.
  • ✓Khi dùng: Phân tích khả năng sinh lời và báo cáo tài chính bắt buộc.
  • ✓Khi không dùng: Khi có các công cụ pha loãng đáng kể (phải dùng Diluted EPS).
  • ✓Mẹo nhớ: Thu nhập trừ Ưu đãi chia cho Bình quân cổ phiếu.

Luyện tập với công thức này

Cần đăng nhập để luyện tập và lưu tiến độ.

Bài viết liên quan